انتظار
پیدایش
انتظار از چه وضعیتی به وجود آمده است؟ آیا انتظار پدیدهای حقیقی است — یعنی بهطور طبیعی و مستقل از ذهنِ ما وجود دارد — یا صرفاً ساختهی ذهنِ آدمی است؛ چیزی که بود و نبودش در طبیعت هیچ معنایی ندارد و تنها در عالمِ ذهنیِ انسان تعریف میشود؟
خواندنِ این برگهسرانجام
تا اینجا از دو چهرهی انتظار گفتیم و از مرزی که آن دو را جدا میکند. اما یک سؤال باقی میماند که باید جوابش را داد؛ اعتراضی که در نگاهِ اول انگار همهی این بنا را میلرزاند و میگوید انتظار آنقدرها هم بیپایه نیست.
خواندنِ این برگهتکامل
انتظار وقتی به عمل گره میخورد، میسازد. اینجا میخواهم روی یک پیامدِ روشنِ همین نکته بایستم: نسبتِ انتظار با تکامل. اگر انتظارِ درست همانی است که به عمل گره میخورد، آنگاه تکامل حاصلِ همین انتظار است و انتظارِ غیرقطعی درست در نقطهی مقابلِ آن. و ثمرهی روشنِ این مسیر علم است؛ علمی که بر امورِ نسبتاً قطعی تکیه دارد و در نقطهی مقابلِ انتظارِ غیرقطعی میایستد.
خواندنِ این برگهموعود
روشنترین نمونهی انتظارِ غیرقطعی، چشمبهراهیِ یک منجیِ موعود است. اینجا میخواهم روی همین نمونه بایستم، چون فصلی است حساس و جدا. قصدم داوری دربارهی باورِ کسی نیست و میدانم که این موضوع برای منتظرانِ موعود در ادیانِ ابراهیمی ارجمند است؛ تنها میخواهم چند پرسش را پیشِ رو بگذارم و ببینم این انتظار، بر پایهی همان بحثی که تا اینجا داشتهایم، کجا میایستد.
خواندنِ این برگه