خانواده

چشم‌انداز

۳ دقیقه مطالعه تیر ۱۴۰۵

چشم‌انداز؛

خانواده از نگاهِ من شبیه به یک خیمه است؛ سرپناهی که آدم زیرِ آن از گزند و تنهاییِ بیرون در امان می‌ماند. هر خیمه، در ساده‌ترین سطحِ خود، پیش از هر چیز به یک ستون نیاز دارد تا از زمین بلند شود و شکل بگیرد — و آن ستون، زن و مرد هستند. اما نه دو ستونِ جداگانه که هر یک بارِ خود را جدا بردارد و تنها در کنارِ هم ایستاده باشد، بلکه یک ستونِ واحد از دو نیمهٔ برابر؛ نه یکی اصل است و دیگری فرع، نه یکی حامل است و دیگری بار. جایگاهِ زن و مرد در این ستون «مشاع» است: هیچ‌کدام سهمِ جدا و مرزِ مشخصی ندارند، بلکه با هم و در هم یک ستون‌اند. برای همین، اگر یکی کوتاه بیاید، آن دیگری به‌تنهایی سرِ پا نمی‌ماند — خودِ ستون کوتاه می‌شود، و کوتاه‌تر، تا آنجا که دیگر ستونی در کار نیست و خیمه فرو می‌ریزد.

ستون کافی نیست

اما ایستادنِ ستون، هر قدر هم استوار، تنها شروعِ کار است، نه تمامِ آن. ستونی که تنها بر پای خود ایستاده باشد، در نخستین بادی که بوزد می‌لرزد و سرانجام به یک سو می‌افتد؛ چون هیچ چیز آن را در جای خود نگه نداشته است. خیمه‌ای که فقط ستون دارد، هنوز خیمه نیست؛ فقط یک چوبِ ایستاده است، منتظرِ آنکه بیفتد. آنچه ستون را سرِ پا نگه می‌دارد، نه بلندیِ خودش است و نه قطر و استواری‌اش، بلکه چیزی بیرون از آن: نیرویی که از چند سو آن را می‌کشد و در تعادل نگه می‌دارد. برپاییِ واقعی آنجا آغاز می‌شود که این نیروها به کار می‌افتند.

سه طناب برای برپایی

برای آنکه خیمه به‌راستی برپا شود — و برپا بماند — دستِ‌کم به سه طناب نیاز است که از سه سو ستون را بکشند. و نکته دقیقاً در همین کشیده‌شدن از چند سوست: طنابی که تنها از یک جهت بکشد، ستون را نجات نمی‌دهد، بلکه خودْ آن را به همان سو می‌اندازد. آنچه ستون را راست نگه می‌دارد، برابریِ کشش‌هاست — اینکه هر طناب به همان اندازه بکشد که طنابِ دیگر، تا برآیندِ همه، ستون را نه به این‌سو ببرد و نه به آن‌سو، بلکه در مرکز و رو به بالا نگه دارد. پس تعادلِ خیمه یک سکون نیست، بلکه حالتی پویاست که تنها از کششِ پیوسته و برابرِ طناب‌ها به دست می‌آید؛ تا زمانی که این کشش‌ها در کارند خیمه برپاست، و همان‌دم که سست شوند، رو به افتادن می‌رود.

از استعاره تا واقعیت

اما تا اینجا من به زبانِ خیمه سخن گفته‌ام، و خیمه تنها یک استعاره است: راهی برای دیدنِ چیزی که در زبانِ مستقیم به این روشنی دیده نمی‌شود. حال باید از استعاره بیرون بیایم و بگویم این سه طناب، در واقعیتِ خانواده، چه هستند: سه کششِ همیشگی که ستون — همان زن و مرد — را در تعادل نگه می‌دارند، و خانواده بی‌آنها برپا نمی‌ماند. طنابِ نخست تامین است، طنابِ دوم تحمل، و طنابِ سوم تربیت. این سه، آن طناب‌هایی‌اند که من در خانواده می‌بینم؛ شاید کسِ دیگری طناب‌های دیگری ببیند یا همین سه را به‌گونه‌ای دیگر بخواند، اما این خوانشِ من است، و در نوشته‌های پسین یک‌به‌یک به سراغِ هرکدام می‌روم.

طناب‌ها نیز مشاع‌اند

و همان‌گونه که ستون را یک شکلِ واحد و مشاع میانِ زن و مرد تعبیر کردم، این طناب‌ها نیز از همان خصیصه پیروی می‌کنند. هیچ‌یک از این سه، نه سهمِ جدای زن است و نه سهمِ جدای مرد؛ تامین، تحمل و تربیت هیچ‌کدام کارِ یک نفر نیست که دیگری نظاره‌گرش بماند، بلکه در هر طناب باز هم زن و مرد یک ماهیتِ واحدند که آن کشش را با هم برعهده دارند. و در نهایت، خودِ این سه طناب نیز در کنارِ هم یک مجموعهٔ مشاع‌اند: نه سه بارِ تقسیم‌شده، بلکه یک برپاییِ واحد که زن و مرد یک‌جا بر عهده دارند.