فروتنی
مقیاس
عادت کردهایم چیزهایی را «ثابت» بنامیم و از کنارش بگذریم. سرعتِ نور ثابت است، ثابتِ گرانش پابرجاست؛ اینها را چنان بیدرنگ میگوییم که دیگر نمیایستیم بپرسیم این ثبات را از کجا میدانیم و اصلاً «ثابت» یعنی چه. این جستار میخواهد همان یک لحظه بایستد و بپرسد — و همین پرسشِ ساده، چنانکه خواهیم دید، از یک کمیتِ فیزیکی آغاز میشود اما سرانجام به پرسشِ فروتنی میرسد؛ به اینکه کوچکیِ ما از ما چه میطلبد.
خواندنِ این برگهتعمیم
در میانِ چیزهایی که «ثابت» مینامیم، آیا همه از یک جنساند؟ سرعتِ نور و ثابتِ گرانش را ثابت میگیریم، و در کنارِ اینها مفهومی هم هست که آن را خدا یا آفریدگار میخوانیم و آن را نیز — بلکه پیش از همه — ثابت میدانیم. آنچه من در این جستار میخواهم بپرسم این است: آیا این آخری را میتوان از همان جایگاهی «ثابت» خواند که بقیه را میخوانیم، یا در اینجا کاری میکنیم که از توانِ ما بیرون است؟
خواندنِ این برگهگستاخی
فرض کنیم آن کارِ بسیار نافروتنانه را کردهایم — همان کاری که در آن، آدمی آنچه را تنها در پنجرهی کوچکِ خود دیده برمیدارد و بر کلِّ هستی مُهر میزند. فرض کنیم ما — همین موجودِ کوچک و دیرآمده و کوتاهعمر — ایستادهایم و گفتهایم: خدای ما ثابتِ مطلقِ تمامِ هستی است، و من، انسان، برترین چیزیام که او آفریده. و از پیِ این دو جمله، ناخواسته جملهی سومی هم گفتهایم که سنگینتر از هر دوست: که این کیهان و هر ظرفِ بزرگتری که شاید آن را در خود گرفته باشد، در سراسرِ عمرِ بیکرانشان، برای همین ساخته شدهاند که در یک بازهی بسیار کوتاه، ما — بازیگرِ اصلی — پا به صحنه بگذاریم، یک عمر زندگی کنیم، و سرنوشتِ کلِّ ماجرا را رقم بزنیم.
خواندنِ این برگهسعادت
من در فضایی مذهبی متولد و تربیت شدم، و در طولِ سالها بارها از مبلغانِ مذهب سخنانی دربارهی جایگاهِ دیگر جانداران شنیدهام. یکی از آنها همیشه در ذهنم مانده: اینکه سعادتِ یک گوسفند در این است که به شیوهای آیینی ذبح شود و گوشتش نصیبِ انسانی صالح گردد. این حرف گفته میشود، و چهبسا پذیرفته هم میشود. من نمیخواهم اینجا دربارهی درستی یا نادرستیِ خودِ آن باور داوری کنم؛ میخواهم بسیار محتاطانه به حرکتِ کوچکی نگاه کنم که در دلِ چنین سخنی پنهان است — حرکتِ سعادت تعریف کردن برای دیگری.
خواندنِ این برگه